Een ongewenst vreemdelinge

Selma Engel-Wijnberg is overleden, de laatste Nederlandse overlevende van Sobibór. In 2010 was ze heel even in Nederland. Tijdens een herdenking in voormalig kamp Westerbork bood toenmalig minister Klink haar namens de Nederlandse regering oprechte excuses en een lintje aan. Wat was er gebeurd?

Selma was de enige nog levende Nederlandse vrouw die het Poolse vernietigingskamp Sobibor overleefde. Maar na de oorlog wachtte haar, zoals zoveel joden, geen warm welkom in Nederland. Selma was net getrouwd met de Poolse jood Chaim Engel, die ze in Sobibor had leren kennen. Dat maakte haar volgens de Nederlandse vreemdelingenpolitie tot een Poolse, en aldus een ongewenst vreemdelinge. Selma en haar man dreigden te worden uitgezet. Ze vertrokken verbitterd naar Israël en later naar de Verenigde Staten, waar Selma nu al meer dan vijftig jaar woont. Haar man Chaim overleed in 2003.

Nu was ze dus even terug. Selma liet na afloop van de herdenking weten dat de excuses, 65 jaar na dato, te laat kwamen. Eén zin bleef ze als een mantra herhalen: “Ik kan nog altijd niet geloven dat er in Nederland zoveel joden zijn vermoord, hoe was dat toch mogelijk?”

Dat is inderdaad de hamvraag, want na de oorlog bleek Nederland het hoogste percentage vermoorde joden te hebben van heel West-Europa: 75 procent. Selma’s kleindochter, die ook bij de herdenking aanwezig was, gaf indirect het antwoord op de vraag hoe zoiets toch mogelijk was. Het excuus en het lintje leidden volgens haar de aandacht af van waar het werkelijk over zou moeten gaan: de Nederlandse medewerking tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de deportaties. Maar daarvoor bood Klink geen excuses aan. Dat is vreemd, want de ondergedoken Selma werd bijvoorbeeld niet door Duitse soldaten opgepakt. Vier Nederlandse politieagenten arresteerden haar en droegen haar over aan de SD, de Sicherheitsdienst. Toeval? Nee, Selma was geen uitzondering. De meeste Nederlandse overheidsdienaren voerden tijdens de bezetting plichtsgetrouw alle verordeningen uit. Ze waren het verlengstuk van de bezetter. Ook al ging het niet altijd van harte: ambtenaren van het bevolkingsregister stelden in opdracht van de Duitsers de lijsten samen met daarop de adressen van joden, Nederlandse politieagenten gingen vervolgens op pad.

En nu dus oprechte excuses en een lintje van de Nederlandse regering. Vanwege de wijze waarop Selma ná de oorlog in Nederland is behandeld. Ná de oorlog…

23 reacties op “Een ongewenst vreemdelinge”

  1. Zoals gewoonlijk waren toen ook al de Nederlanders roomser dan de paus.
    Er waren heel veel Nederlanders die na de nare onveilige dertiger jaren het wel lekker vonden die Duitse veilige grundlicheid.
    Eigelijk vonden ze ook wel stiekum dat die joden ook wel weg moesten uit Nederland maar het niet opelijk durfde zeggen,joden waren toen en zijn nog steeds even slimmer en rijker als de gewone landgenoten.
    en dat kunnen de gewone landgenoten slecht hebben dus kwam dat mooi uit.

  2. In Marokko waren ze in de jaren 40-45 idd correcter tegenover de Joden dan in NL.

  3. Deze dame,had de eer aan zichzelf moeten houden, ik denk dat ze té fatsoenlijk is geweest om hierheen te komen,met een grote NEE dank U, had ze de boel te kijk kunnen zetten…en idd Nederland moet nog steeds voorop lopen, in Europa,staat er weer een foto van balkie met Obama in de krant met een door balkie gedaan achterlijk voorstel…die denkt te polderen met Noord-Korea en Iran ?????

  4. synoniem voor Ambtenaar = Collaborateur

    We hebben er in Nederland inmiddels ruim een miljoen van, dat beloofd wat voor de toekomst.

  5. @@ Jilles

    dan vraag ik me toch af waar in jouw geval de vijand is ??
    lijkt me zonder vijand niet dat je kunt collaborteren, of zie ik dat verkeerd ..
    en ik vindt wat je schrijft zéér generaliserend, en respectloos voor de ambtenaar die doet wat deze moet doen… bedoel: pesten, treiteren, idiote niet te begrijpen post sturen ..e.d is niet vergelijkbaar met de ellende die deze Dame heeft moeten meemaken… is maar een opmerking géén discussie aub…

  6. je schoonzus

    Luuk,

    je hebt de spijker op zijn kop geslagen, beter had ik het niet kunnen formuleren…

  7. E.B. Fortuin

    Er is dan eindelijk 65 jaar na dato recht gedaan aan de 87-jarige Engel-Wijnberg die het nazi-vernietigingskamp Sobibor overleefd heeft en daarna teruggekomen in Nederland als ongewenst vreemdelinge de wijk nam respectievelijk naar Israël en de VS. In Westerbork sprak minister Klink haar toe en bood excuses aan namens de Regering. Luuk Koelman slaat de spijker op de kop met zijn constatering dat Nederland het hoogste percentage (75 procent) vermoorde Joden heeft van heel Europa. F. Weinreb beschrijft in zijn drie boeken Collaboratie en Verzet 1940-1945 duidelijk het waarom hiervan.

  8. Soms hoef je als columnist alleen maar het verhaal te vertellen, zonder overdrijving, om de keiharde waarheid aan de kaak te stellen. Dit is zo’n verhaal.

  9. @Jilles, ik heb een Joodse vader, die alles is kwijtgeraakt in de oorlog.
    Maar kan toch de zon in het water zien schijnen: scheer nou niet alle ambtenaren over één kam ,zeg.
    Er waren er ook bij die bevolkingskaarten uit het bevolkingsarchief hebben laten verdwijnen..
    Gewoon een sigarettenpeuk in laten vallen, laten smeulen, en o gusssie, brand….!
    Tot in de jaren ’60 hebben in 010 ambtenaren van het “Stadhuis” daarover strijd gehad.
    Wie was fout ? Wie was goed?
    Wie had een gezin en wie niet ?
    Wie moest de kost verdienen en wie niet ?
    Wat dat beinvloedde wel de keuze voor goed en kwaad..
    Had je een Joodse leidinggevende en had je de pest aan hem of juist niet ??
    Had je een aardige Joodse buur of juist niet ?

    Beste mensen…het was niet zwart/wit in WO 2, het was grijs.
    Kijk, Luuk heeft gelijk in zijn stukje.
    Als natie hebben we het bepaald niet best gedaan in WO 2.
    Zo heeft Nederland ook de meeste SSers geleverd…
    Ja, ook niet zo fijn…

    Maar, in de aanloop naar 4 en 5 mei is het makkelijk oordelen…

    Maar toch Luuk, mijn complimenten, want je raakt wel een gevoelige snaar….

    Zucht, pa…

  10. nico assinck

    tja. doordat de Majesteit destijds geheel ongrondwettelijk gevlucht was naar Engeland en het regeringsgezag door de achtergebleven ministers werd overgedragen aan generaal Winkelman, waren de nazi’s na de nederlandse capitulatie volgens geldend internationaal recht genoodzaakt het machtsvacuum te herstellen door een duits burgerlijk gezag te installeren. Waardoor alle ambtenaren, met openlijke steun van de illegale ‘Regering in Ballingschap’, gehouden waren de nieuwe regels uit te voeren.

  11. Mijn bezoek aan Westerbork afgelopen zomer maakt nu nog diepe indruk op mij.
    De geschiedenis van deze plaats en het meermalig gebruik van dit kamp is voor iedereen een bezoek waard.
    Beleefde groet uit Amsterdam-ZuidOost,
    Rob Alberts ( van robalberts.punt.nl )

  12. Na de Eerste Wereldoorlog leidde Haber als gevierd chemicus een groot wetenschappelijk instituut, waar in de jaren twintig een nieuw insecticide werd ontwikkeld: Zyklon B.
    In 1933 kwam Hitler aan de macht. Haber moest vluchten naar Groot-Brittannië. Voor de nazi’s was hij namelijk geen nationale held, maar gewoon een jood.
    Een jaar later, in 1934, stierf hij aan een hartaanval. De Tweede Wereldoorlog en de Endlösung bleven hem bespaard, maar het overgrote deel van zijn familie had minder geluk. Zij behoorden tot die 1,1 miljoen mensen die in Auschwitz met Zyklon B werden vergast.

  13. David Cohen

    Natuurlijk had zij het wel degelijk aangedurfd de orders van de nazi’s aan haar laars te lappen als ze een keer in de gelegenheid daartoe was geweest. Lekker makkelijk om af te geven op het gebrek aan moed van anderen, maar kijk eerst maar eens naar jezelf of je die moed wél bezit. Vast niet.

  14. @14
    Heb je de column wel begrepen? Die Selma is juist boos op de Nederlanders omdat ze zo gewillig alles deden wat de nazi’s wilden. Veel meer dan elk ander volk. Is een hard feit.

  15. David Cohen

    @15
    Precies dat is mijn punt. Ik vind het te makkelijk om af te geven op de Nederlanders om die reden. Wie kan van zichzelf zeggen dat híj/zij in oorlogstijd niet zou hebben gecollaboreerd?

  16. han v m

    juist, al die reactie `s van de heren, dames kriticasters,
    achteraf een grote mond, maar wil niet generaliseren hoor, maar de tijden waren anders, dus makkelijk om achter je compie kritiek en commentaar te geven, vindt het schofterig dat ze het anne Frank-huis eerst wilden slopen, maar omdat het dagboek in Amerika een succes was, lieten ze het uit commerciële overwegingen staan, nu is het LEED een toeristische attractie ?? levert eurotjes op…vraag me af waar je misselijker van wordt….Natuurlijk is het “mooi” om zo `n huis in het écht te zien en erin rond te lopen, maar het staat er niet zoals het bedoeld is .. als Europa beter had opgelet toen Duitsland onder curatele stond had wereld oorlog 2 niet eens gekomen… maar nee onder het oog van cipier Amerika, Europa mocht het een groot leger opbouwen…Vindt het ook zo schijnheilig dat het oranje huis altijd maar weer voorop loopt , met een herdenking, ze waren er als eerste vandoor… vraag me ook af wat die bouwval in A `dam staat te doen, ze wilden het eerst niet eens hebben….Dit alles neemt niet weg dat er een vreselijk drama heeft plaatsgevonden, eigenlijk zijn daar geen woorden voor…
    En mocht er nog eens een oorlog uitbreken … de bevolking heeft geen oorlog maar de heren , mevrouwen politici, misschien kunnen we die dan op een eilandje kwakken en laat ze het maar uitvechten…uiteraard wachten we eerst totdat de Oranjes zijn vertrokken naar canada e.d.

  17. @ David
    Als je goed leest: schrijver verwoordt de kritiek van Selma en haar kleindochter. Die hebben toch wel enig recht van spreken, dacht ik zo.

  18. David Cohen

    @Erik
    Nee, dat hebben ze niet. Vele Nederlanders hebben inderdaad samengewerkt met de bezetter, maar ik zou van bitter weinigen anders verwachten. Zou jij je leven riskeren voor mensen die je niet eens persoonlijk kent? Denk daar maar eens over na.

  19. @David
    Ik zou niet weten hoe ik tijdens WO2 gereageerd zou hebben. Ik was er niet bij, ben goddank van na de oorlog.

    Blijft over: het feit dat Nederland West-Europees koploper is met 75% vermoorde joden. Selma vraagt zich af hoe dat kan en Koelman geeft daarop een antwoord in zijn column.

    Mijn antwoord zou zijn: de spreekwoordelijke Nederlandse onverschilligheid, die we later ‘tolerantie’ zijn gaan noemen. Denk daar maar eens over na.

  20. om het in het heden te trekken – want wat geweest is is geweest, hoe erg dat ook was – iets van 85% van alle Nederlanders is voor het koningshuis en vindt Maxima een toffe meid. Haar vader nam deel aan een oorlogsmisdadig regime en mede verantwoordelijk, zowel historisch als juridisch, voor genocide. Niemand – ook Maxima – die daar tegen protesteert of afstand van neemt. Nee, we laten Opa Z. op onze kosten regelmatig overkomen en logeren in het bescheiden stulpje van Oma B. en overwegen zelfs hem hier te laten meefeesten als WA de troon bestijgt. Wij zijn en blijven laffe *onder*danen en buigen nederig ons hoofd voor de Uebermensen die boven elke wet en moraliteit zich verheven voelen. Toppunt van bewijs van dit gebrek aan introspectief vermogen: mevrouw Maxima, inmiddels één van de rijkste vrouwen op aarde, vertelt arme weduwen in Afrika hoe ze met microkredieten moeten omgaan en wij vinden het práchtig. Dat de familie van O. al eeuwen nazistische trekken vertoont en zich nog steeds op het randje van neo-nazisme bevindt interesseert ons geen zier. We vinden het machtig mooi en gaan lekker koekhappen en zaklopen met ze op 30 april…

  21. Jerry Meents

    Nederland had al veel antisemieten vlak naar de bevrijding. Daarom ben ik weg gegaan uit Nederland.

  22. Henk Veldman

    “Nederland had al veel antisemieten vlak naar de bevrijding. Daarom ben ik weg gegaan uit Nederland.”
    Ik kon als 17 jarige in ’67 omdat ik “joods” ben naar Israël. Ik kon goed schieten. Ik kon meehelpen die wrede Palestijnen die al duizenden jaren het land bezet hielden af te schieten. Rond 1850 zat er in Palestina zo’n 5% joden. Nu 80%. In Amsterdam zaten er zo’n 10% tot voor de oorlog. Ik ben van mening dat wij joden op z’n minst 70% mogen verjagen dan wel doodschieten. Maar wedden dat men er tegen is? En dat terwijl het nota bene in de Bijbel staat dat (wij) joden verplicht zijn tot het uitroeien van lieden die niet in een god of een andere god geloven.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top