De Einstein van de letter R

Gisteren promoveerde drs. Koen Sebregts (42) aan de Universiteit Utrecht op een vier jaar durend onderzoek naar de letter R. Zo ontdekte hij dat het Nederlands minstens twintig R’en kent en de Gooise R (die aan een opmars bezig is) op twee manieren kan worden uitgesproken: met gekrulde tongpunt of met de hele tong naar achteren. Hij schreef er een 332 pagina’s tellend proefschrift over.

Sebregts is nu dus doctor in de R-kunde. Schitterende beelden roept dat op. ’s Ochtends, half zes. Een villa in het Gooi. Op het grindpad voor de deur staat een beschonken man, hemd uit de broek, ongeschoren. Het raam boven de voordeur zwaait open, een vrouwenhand werpt wat onderbroeken en sokken naar beneden. Onder haar gooit de man zijn hoofd in de nek. „HOERRRRR!” Wat verderop staat Sebregts. Hij pakt zijn blocnote en maakt een notitie.

Wetenschappers. Je weet dat ze bestaan en iedere dag op kosten van de samenleving belangwekkend onderzoek verrichten. Aan het Algemeen Dagblad vertelt Sebregts hoe hij gedurende vier jaar, in tien verschillende steden, vierhonderd mensen in totaal 22.000 woorden liet voorlezen. Altijd in het cafetaria van de HEMA, want „daar komen alle soorten mensen.” Ook dat roept beelden op. Sebregts die op koopavond naar huis belt. „Schat, een doorbraak! Ik dacht dat het woord rookworst op 17 verschillende manieren kan worden uitgesproken. Blijkt er opeens een achttiende manier te zijn! Iemand met een hazenlip in de HEMA in Rotterdam. Begin maar alvast met eten want dit wordt een latertje.”

Ik ben er eens in gedoken. Sprak Sebregts over vier jaar onderzoek? Al in 2003 hield hij zich intensief bezig met de letter R, inclusief veldwerk in HEMA’s, getuige publicaties die gewoon online te vinden zijn. In een verhandeling uit 2008 (De Gooise R – waar, waarvandaan en waarheen?) analyseert hij zelfs echo’s van tongbewegingen. Komen we uit op twaalf jaar kostbaar onderzoek naar de letter R.

Nu is academische vrijheid een groot goed en kunnen we redelijkerwijs niet van iedere wetenschapper verwachten dat hij de importantie van een Einstein heeft. Wat we wél mogen verwachten, is enige maatschappelijke relevantie in ruil voor al dat publieke geld. Sebregts daarover: „Veel mensen gaan naar de logopedist om wat aan hun R te doen. Dit onderzoek kan hen daarbij helpen.”

Alsof ook maar één logopedist zijn in onleesbaar Engels geschreven proefschrift gaat doorploegen. Trouwens, waarom in het Engels? Hoeveel Britten zijn überhaupt geïnteresseerd in de opmars van de Gooise R? Ach, had de Einstein van de letter R dáár maar onderzoek naar gedaan.

13 reacties op “De Einstein van de letter R”

  1. Olaf Koeneman

    Laat ik jou de retorische vraag dan ook maar stellen. Zit de maatschappij te wachten op zo’n dom, lekker-makkelijk-scoren-stukje? Dat je niet begrijpt waar dat boek over gaat, dat je niet echt begrijpt wat wetenschap is (en niet verder komt dan een PVV-achtig “enige maatschappelijke relevantie” slogan), en dat je zelfs niet begrijpt waarom zo’n boek in het Engels geschreven wordt is tot daaraan toe. Maar ga dan niet zeggen “Ik ben er eens ingedoken”. Vast.

  2. Ik dacht hierbij aan het boek: “Het Bureau” van Voskuil. Verbazingwekkend.

  3. Luuk, je kunt toch niet van tevoren de “maatschappelijke relevantie” van zo’n onderzoek aangeven? Dat zou betekenen dat je al een idee hebt van de uitkomst van het onderzoek, wat in feite betekent dat je het onderzoek al niet meer hoeft uit te voeren. Bovendien zijn er genoeg takken van de wetenschap waar pas decennia later een praktische toepassing voor een eerdere ontdekking wordt ontwikkeld.

    Opmerkelijk trouwens dat je Einstein noemt, aangezien hij bij uitstek een wetenschapper was die ‘vrij’ onderzoek deed zonder een concrete uitkomst of een concreet doel voor ogen te hebben. In 1915 had hij met zijn relativiteitstheorie en zijn theorie van zwarte gaten echt geen maatschappelijk doel voor ogen hoor. Bovendien kun je je nu nog steeds af vragen wat de “maatschappelijke relevantie” van Einsteins onderzoek is geweest, en toch zal niemand ontkennen dat het voor de mensheid buitengewoon waardevol werk is geweest.

  4. Er is trouwens niets mis met Sebregts’ Engels – het staat vol met taalkundig jargon, maar ik zie niet in wat daar mis mee is.

  5. Japie Krekel

    @OLAF KOENEMAN gezien je toch wat geprikkelde reactie kan ik niets anders concluderen dan dat jij onderzoek doet naar een andere letters in het alfabet….wil je ons zeggen welke? Of moieten we raden?

  6. Wellicht is de Chinese gemeenschap in Nederland wel erg geïnteresseerd in de wetenschap achter de uitspraak van de letter R.

  7. Bert Botma

    Ik ken een bioloog die onderzoek doet naar snuitkevers. Jarenlang heeft hij op z’n knieën in de modder kevers geturfd en geclassificeerd. Is het belangrijk onderzoek? Misschien wel, want kleine variatie tussen verschillende kevers kan belangwekkende inzichten opleveren in grote vragen. Hoe ontwikkelt een diersoort zich? Welke factoren spelen daarbij een rol?

    Het onderzoek van Koen Sebregts over de Nederlandse R is een soortgelijk onderzoek. Door gedetailleerd en grootschalig veldwerk krijgen we een beter beeld van de variatie tussen R-klanken. Dat kleine klankje geeft zo een beter inzicht in een grote en gecompliceerde vraag: hoe gaat taalverandering in zijn werk?

    Luuk Koelman ergert zich aan het onderzoek van Sebregts. Het mist volgens hem de kraakheldere stijl en het maatschappelijke nut van het werk van Einstein, Koelmans wetenschappelijke boegbeeld. (Heeft Koelman Einstein ooit gelezen?) Maar uit de column blijkt toch vooral dat Koelman geen flauw benul heeft van wat wetenschappers nu eigenlijk doen, en onder wat voor omstandigheden.

    Het meest hardnekkige misverstand is wel dat Sebregts met zijn onderzoek meer dan tien jaar “op kosten van de samenleving” heeft geteerd. Een promotie-onderzoek duurt in Nederland vier jaar, soms korter. Als het werk dan nog niet is afgerond, gaat het onderzoek door. Onbetaald. Er zijn banen waar het comfortabeler geregeld is.

    Op de website van Koelman staat dat iedereen van hem kan leren hoe je een column schrijft. Wat je er blijkbaar niet voor hoeft te kunnen, is je enigszins verdiepen in het onderwerp.

  8. Luuk Koelman

    Meneer Willem, heeft u al een bordje met daarop de tekst “Je Suis Koen”?

  9. Olaf Koeneman

    Koen Sebregts zal worden aangesteld door mensen die zijn onderzoek lezen, en begrijpen dat het meer betreft dan het turven van verschillende R-en in 200 HEMA’s in Nederland, maar dat het vragen probeert te beantwoorden over taal, taalverandering, sociolinguistiek en taalcognitie. Het idee dat een luie columnist daar invloed op zou hebben is een gotspe. Gelukkig. Hetgeen onverlet laat dat het onfatsoenlijk is om iemands onderzoek zo verkeerd weer te geven en vervolgens belachelijk te maken.

  10. Luuk Koelman.

    Heeft een intellectuele terroristische aanslag overleeft.

    Je Suis Luuk Koelman.

  11. De overheid stopt geen geld meer in wetenschappelijk onderzoek. Al jaren niet meer. De opdrachtgevers voor wetenschappelijk onderzoek komen uit het bedrijfsleven en financieren dit ook. Vandaar al die onzin.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top