Ik keek weer eens naar zo’n geopolitieke YouTube-video. Twee mannen van middelbare leeftijd die drie kwartier lang praatten over Oekraïne. Ik wilde naar bed, maar bleef hangen omdat ene George Beebe te gast was: voormalig directeur van de CIA-afdeling Russia Analysis.
Wat hij te melden had, was – hoe zal ik het zeggen – niet bevorderlijk voor de nachtrust.
Beebe sprak over de jaren negentig. De Muur was gevallen en de Sovjet-Unie opgedoekt. In het Westen vroegen velen zich af waar de NAVO nog voor diende, nu de natuurlijke vijand – het Warschaupact – niet meer bestond.
Er werd toen, vertelde Beebe, een vergelijking gemaakt die is blijven hangen: de NAVO, zo heette het, was als een haai; een vis die altijd moet blijven bewegen, want anders stroomt er geen water langs zijn kieuwen en sterft hij. Precies zo moest ook het bondgenootschap blijven bewegen. Groeien dus. Niet omdat iemand ons bedreigde, maar omdat stilstand het einde van de NAVO zou betekenen.
Natuurlijk was het bondgenootschap puur defensief. Dat werd er steeds bij gezegd. Niemand hoefde zich dus zorgen te maken als de NAVO richting Russische grens opschoof.
In 1999, enkele weken nadat Polen, Tsjechië en Hongarije tot het bondgenootschap waren toegetreden, bombardeerde diezelfde defensieve haai 78 dagen lang Servië. Illegaal, want zonder VN-mandaat. En zonder dat één van de eigen lidstaten was aangevallen.
Moskou, ook niet gek, vroeg wat de kans was dat Rusland ooit iets vergelijkbaars zou overkomen. Het antwoord was verrassend eerlijk: “Nou, jullie hebben kernwapens, hè.” Dat heeft het Kremlin goed in de oren geknoopt.
En de haai zwom weer rustig verder. In 2008 stuurde de Amerikaanse ambassadeur in Moskou een telegram naar Washington. Hij schreef: Njet betekent njet; Rusland zal toetreding van Oekraïne tot de NAVO nooit accepteren.
Merkel waarschuwde zelfs dat Moskou het als een oorlogsverklaring zou opvatten. Maar toch beloofde de NAVO Oekraïne het lidmaatschap.
De rest van de geschiedenis kent u. De Russische inval was illegaal en bloedig, en die rekening ligt volledig in Moskou. Maar unprovoked? Nee.
Vroeger, zei de CIA-man, was iedereen bang voor een kernoorlog. Die vrees hield staatslieden een halve eeuw lang bij de les. Maar nu? Media vieren elke drone die diep in Rusland een raffinaderij raakt als een vernedering voor Poetin. Alsof je de man die in Moskou zijn eigen haviken in toom houdt, het beste helpt door hem publiekelijk voor schut te zetten.
Niemand heeft het nog over mutually assured destruction. Het woord ‘winnen’ is teruggekeerd in de taal van de oorlog. Een Amerikaanse viersterrengeneraal die bralt dat de NAVO de Russische exclave Kaliningrad “ongehoord snel” kan verwoesten. De plannen liggen klaar. Kaliningrad, waar per vierkante kilometer meer kernkoppen liggen dan waar ook ter wereld.
Het tij is gekeerd, roepen we. Intussen valt er weer een Oekraïense stad. Maar wij winnen. We winnen ons kapot.
Ik klapte de laptop dicht en deed het licht uit. In bed dacht ik aan die haai. Hij zwemt verder, steeds maar verder. En dus uiteindelijk richting kust. Niemand die hem ooit heeft verteld dat daar het water ophoudt.
